Muziek

Webpagina

door Jos Schuring
Van Louis Andriessen, Ton Koopman, het Koninklijk Concertgebouworkest, Within Temptation, DJ Tiësto tot aan Frans Brüggen of Han Bennink en Wouter Hamel. De Nederlandse muziek is in elk denkbaar stijlgebied flink aanwezig buiten de grenzen.

 

De huidige muziekcultuur in Nederland is het product van een lange historie en recente geschiedenis waarin de verschillen tussen klassieke opvattingen en hedendaagse stijlen een boeiend gevecht met elkaar leveren. Van meet af aan hebben de strijders voor oude  en nieuwe muziek hun verzet tegen de mainstream gebundeld. Beide kampen stelden de negentiende-eeuwse structuur van het muziekleven aan de kaak, dat maar geen genoeg kon krijgen van symfonische Beethoven en Mahler. Eind jaren zestig, begin jaren zeventig ontstonden het Schönberg Ensemble van Reinbert de Leeuw, het Nieuw Ensemble van Ed Spanjaard, Frans Brüggens Orkest van de Achttiende Eeuw en het  Amsterdam Baroque Orchestra van Ton Koopman. Samen met tientallen andere ensembles hebben ze het Nederlandse muziekleven verrijkt.

De Instant Composers Pool, vaak ICP Orchestra genoemd, werd onlangs in de New York Times nog altijd het vlaggenschip van de Nederlandse avant-garde genoemd. Tal van huidige of voormalige ICP-muzikanten hebben inmiddels op eigen kracht internationaal
succes. Saxofonist Ab Baars en trombonist Wolter Wierbos toeren regelmatig buiten Nederland. Maar ook de jonge Wouter Hamel en de Britse Nederlander Benjamin Herman vieren hun successen buiten Nederland.

Popmuziek uit Nederland is te goed om binnen Nederland te houden. Tiësto, Armin van Buuren en Within Temptation zijn de succesvolle toppen van een ijsberg aan talent. DJ Tiësto is twee keer verkozen tot beste dj ter wereld en ook Armin van Buuren viel die eer
ten deel.

Buiten, of misschien wel binnen, alle categorieën valt André Rieu; ongetwijfeld de best verkopende Nederlandse artiest ooit.

Meer over muziek in Nederland

 

Hedendaagse muziek

In het hedendaags klassieke genre was de componist Louis Andriessen (1939) de spil van de vernieuwing. In 1969 viel hij met zijn geestverwanten niet alleen het Concertgebouw binnen, met vooraanstaande schrijvers en componisten sleutelde hij ook aan de ‘collectieve opera’ Reconstructie. Andriessen richtte verschillende ensembles op om zijn composities onder zijn eigen voorwaarden te kunnen spelen. Zo ontstond voor De volharding in 1972 het Orkest De Volharding, dat muziek niet alleen uitvoerde ter verpozing maar ook nadrukkelijk zag als maatschappelijk actiemiddel. Louis Andriessens magnum opus is De Staat waarin twee identiek bezette orkesten elkaar om de oren smijten met keiharde brokken muzikaal graniet. Bij de jongere generatie slijten de scherpste Hollandse kantjes er langzaam af. Ze zijn internationaal georiënteerd en geven hun stukken vaak Engelse titels. Neem Michel van der Aa (1970). Deze leerling van Andriessen heeft zich aan de New York Film Academy bekwaamd in filmregie en heeft bovendien een cursus toneelregie gevolgd aan het Lincoln Center Theater Director’s Lab. Net als Andriessen heeft Van der Aa samengewerkt met filmregisseurs als Hal Hartley en Peter Greenaway. Zijn brede muziektheatrale aanpak heeft de Financial Times al verleid tot een Wagneriaanse profetie: ‘This is the Gesamtkunstwerk of the future.’ Micha Hamel (1970) studeerde in Den Haag. Louis Andriessen trof hij echter pas later, in de compositieklas van Tanglewood (VS). Als dirigent heeft hij veel hedendaagse muziek uitgevoerd. Net zo veelzijdig is het talent van - als altviolist opgeleide - componist en theatermaker Merlijn Twaalfhoven (1976). Twaalfhoven heeft een gevoelig oor voor niet-Westerse muziek en natuurgeluiden. Met zijn stichting La Vie sur Terre onderneemt hij grootschalige projecten op locatie, bijvoorbeeld in de duinen, op een oude sovjetonderzeeër of in de Amsterdamse poptempel Paradiso. Jacob ter Veldhuis (1951) wordt als buitenstaander beschouwd, maar is wel een van de meest gespeelde levende Nederlandse componisten. Ultratonaal en zoetvloeiend, zo omschrijft deze uit de popmuziek afkomstige componist de muziek waarmee hij zich afzet tegen de ‘versleten avantgarde’. Ter Veldhuis zoekt de grenzen van de kitsch en overschrijdt ze graag: ‘Ik peper mijn muziek met suiker.’ Voorlopig  hoogtepunt van zijn internationale succes is het driedaagse festival dat het Whitney Museum in New York in 2007 aan hem heeft gewijd.

Oude muziek

Uitvoerende ‘klassieke’ musici als Ton Koopman en Frans Brüggen zijn van groot belang in het Nederlandse muziekleven en daarbuiten. Beiden hebben op eigen wijze veel muzikale archeologie verricht in hun onderzoek naar de uitvoeringspraktijk van oude muziek op authentieke instrumenten. Koopman is een Bachkenner bij uitstek. Brüggen rekte het begrip oude muziek op door na Bach en Purcell ook Beethoven en Schubert te gaan spelen met zijn orkest. De Italiaanse componist Luciano Berio noemde Brüggen dan ook “geen archeoloog, maar een grote artiest.”

Spektakel

Van een totaal andere orde is het fenomeen André Rieu. Hij bereist de wereld met spektakels waar hij klassieke muziek, salonmuziek, operette, soundtracks en popmuziek speelt voor een publiek dat voorheen niet of nauwelijks naar orkestuitvoeringen ging. André Rieu was volgens Billboard Magazine afgelopen jaar de best verkopende (mannelijke) artiest. Hij moet, over het geheel genomen, alleen popsterren Madonna, Tina Turner en Britney Spears voor zich dulden.

Jazzpioniers

De Nederlandse jazz kent een gevarieerde mix van stijliconen en opvattingen, maar is vooral vermaard vanwege de sterke eigengereidheid van musici. De avant-garde van het ICP Orchestra en alles wat daarmee verband houdt, is zeer invloedrijk gebleken. Maar er wordt natuurlijk meer jazz gemaakt in Nederland dan alleen door ICP-volgelingen. Neem nu de verpolderde Brit Benjamin Herman. De altsaxofonist was in de vroege jaren negentig met zijn groep New Cool Collective een van de acid-jazzpioniers in ons land. Later kwam daaruit de New Cool Collective Bigband voort die inmiddels een internationale reputatie geniet. Ondertussen pakt Herman ook buiten de ‘New Cool’ zijn kansen, speelt hij met de Britse popster Paul Weller en maakt hij platen met zijn jazzidolen. Een ander talent dat internationaal hoge ogen gooit is de jonge zanger Wouter Hamel, oneerbiedig de Hollandse Jamie Cullum genoemd. Minder dan een jaar na het verschijnen van zijn uiterst succesvolle debuut-cd Hamel, trok hij al volle zalen in Japan. Hoe ver de invloed van het ICP gaat, blijkt misschien nog wel het duidelijkst als je kijkt naar de loopbaan van pianist Michiel Borstlap. De flamboyante playboy onder de Nederlandse jazzmuzikanten vliegt dit voorjaar van Chicago via Amsterdam naar Jakarta. En van de Angolese hoofdstad Luanda via Hawai naar Estland. Hij componeerde een opera in Quatar en schreef de ‘bijna standard’ Memory of Enchantment, die onder meer werd opgenomen door Herbie Hancock en Wayne Shorter.

Popmuziekexport: 36 miljoen

Er is meer, veel meer dan de successen van Tiësto, Armin van Buuren en Within Temptation. In hun voetsporen doen ook Sander Kleinenberg, Fedde LeGrand en Ferry Corsten het goed. Junkie XL, ofwel Tom Holkenborg scoorde een wereldwijde hit met zijn remix van Elvis Presleys A Little Less Conversation en is al jaren vanuit Los Angeles vooral succesvol als leverancier van muziek voor films en computergames.
De Nederlandse popmuziek is een dankbaar exportproduct. Stichting Buma Cultuur deed onderzoek naar de exportwaarde van dit cultuurgoed, en daar kwam voor het jaar 2006 het respectabele bedrag van 35,9 miljoen euro uitrollen. Recentere gegevens ontbreken. De Japanse markt, waar jaren geleden vader Hans en dochter Candy Dulfer al succesvol waren, blijkt uiterst gevoelig voor de lichte, jazzy pop van Room Eleven. In de voetsporen van Within Temptation zijn ook ‘gothic’-groepen als After Forever, Epica en The Gathering succesvol. Alternatieve rockgroepen als Voicst en Peter Pan Speedrock zijn al evenzeer druk bezig. The Nits en The Ex zijn al decennia actief in landen als Frankrijk, Finland maar ook Ethiopië. Een aparte categorie vormen de bands die meer in het buitenland optreden dan in Nederland en daardoor bij ons soms minder bekend of zelfs onbekend zijn. Kasba, een Marokkaans-Nederlandse band is daar een voorbeeld van, maar ook Zuco 103, best bekend in Nederland, is meer buiten dan binnen de grenzen actief.

Muziektheater

De Nederlandse Opera levert constant hoge kwaliteit met vernieuwende ensceneringen van bekend werk, maar produceert ook hedendaagse opera. Hun artistiek leider Pierre Audi is wereldwijd gevraagd. De jonge operacomponist Michel van der Aa kreeg na de opera After Life, gebaseerd op de gelijknamige film van de Japanse regisseur Kore-Eda, veel internationale erkenning. Orkater, een samentrekking van de woorden orkest en theater, is een muziektheatergezelschap dat al dertig jaar actief is en toert regelmatig in het buitenland, meest recent me tThe Prefab Four en Novecento. Daarnaast onderscheidt Nederland zich ook door een prikkelende kleinschalige muziektheater-scene met  gezelschappen als M-Lab, Yo! opera, De Veenfabriek en TIS van Caecillia Thunnissen.

Festivals

Het is onmogelijk om in kort bestek een overzicht te geven van belangrijke muziekfestivals. Er zijn er gewoon te veel. In de pop zijn Lowlands, Pinkpop, Eurosonic en Noorderslag nog altijd markeringspunten. Tijdens Oerol op Terschelling wordt natuur gecombineerd met theater, muziek, beeldende kunst, installaties en straattheater. Muzikanten in New York zeggen wel eens dat de stad leeg is tijdens North Sea Jazz, dat
na een lange historie in Den Haag, sinds twee jaar in Rotterdam wordt gehouden. Voor klassieke muziek blijft het Holland Festival in Amsterdam, de Gaudeamus Muziekweek in Amsterdam en het Festival Oude Muziek in Utrecht van grote betekenis, maar hebben ook kleinere plaatsen als Delft en Kerkrade internationaal vermaarde festivals op het gebied van kamermuziek.

Sectorinstituut

Muziek Centrum Nederland (MCN) en is het kennis- en promotiecentrum voor de professionele Nederlandse muziekwereld. MCN zet zich in voor alle muziekgenres: van pop, dance, jazz, klassiek, hedendaags tot wereldmuziek.